پروژه ارزیابی ریسک حریق (FRA) در شرکت توربینهای گازی صنعتی خاورمیانه (MIGT)
آتشسوزی یکی از خطرناکترین پدیدههایی است که خسارت جانی و مالی فراوانی به بار میآورد. قریب به ۷۵ تا ۸۰ درصد آتشسوزیها قابل پیشبینی و پیشگیری هستند و چنانچه اقدامات لازم صورت پذیرد، ۷۵ درصد از خسارات سالیانه ناشی از حریق کاسته خواهد شد. در دنیای شتابناک صنعتی امروز، روشهای محافظت از دستاوردها، محصولات و جان انسانها از اهمیت ویژهای برخوردار است. وجود سیستمهایی که فاجعه را در ابتدای وقوع شناسایی کرده و عکسالعملی مناسب و سریع از خود نشان دهند، امری ضروری به نظر میرسد.
شرکت مهندسی پایش سیستم مهر، با بهرهگیری از استانداردهای معتبر بینالمللی نظیرNFPA ، OSHA و BS ، پروژه جامع ارزیابی ریسک حریق (Fire Risk Assessment – FRA) را برای شرکت توربینهای گازی صنعتی خاورمیانه (MIGT) در شهرک صنعتی شمسآباد به انجام رسانده است. این پروژه با هدف شناسایی منابع خطر حریق، ارزیابی ریسک، تدوین درخت مفهوم ایمنی حریق و ارائه راهکارهای کاهش ریسک در چهار کارخانه این شرکت طراحی و اجرا گردید.
ارزیابی ریسک حریق چیست؟
بر اساس تعریف استاندارد NFPA ، ارزیابی ریسک حریق (FRA) فرآیندی است برای توصیف ریسک مرتبط با آتش که در آن سناریو یا سناریوهای آتش مورد نگرانی، احتمال وقوع آنها و پیامدهای بالقوهشان ارزیابی میشود. به عبارت دیگر، FRA یک فرآیند سیستماتیک برای شناسایی خطرات بالقوه آتشسوزی، ارزیابی احتمال وقوع و پیامدهای آنها، و تعیین اقدامات کنترلی مناسب برای کاهش ریسک به سطح قابل قبول است.
ریسک (Risk) در این زمینه، عبارت است از ترکیب احتمالات و پیامدها برای رویدادهای ناخواسته احتمالی که با یک تأسیسات یا فرایند خاص مرتبط هستند . خطر (Hazard) نیز به شرایطی گفته میشود که پتانسیل آسیب یا خسارت به افراد، اموال، محیط زیست، مأموریت یا میراث فرهنگی را دارد.
چرا ارزیابی ریسک حریق در صنایع اهمیت دارد؟
صنایع تولیدی، به ویژه صنایع سنگین مانند توربینسازی، با منابع خطر متعددی روبرو هستند که میتوانند منجر به آتشسوزی شوند. این منابع شامل موارد زیر هستند:
- مواد شیمیایی قابل اشتعال: مانند سوخت جت، حلالها (استن، MEK)، روغنها و گازهای صنعتی.
- تجهیزات برقی: تابلوهای برق، کابلها، ترانسفورماتورها و موتورهای الکتریکی که میتوانند منبع جرقه یا حرارت اضافی باشند.
- عملیات حرارتی و جوشکاری: فرآیندهایی که با شعله باز و حرارت بالا همراه هستند.
- مواد سوختنی جامد: مانند پالتهای چوبی، کاغذ، پارچه و ضایعات پلاستیکی که بار آتش را افزایش میدهند.
ارزیابی ریسک حریق به سازمانها کمک میکند تا:
- منابع خطر را شناسایی کنند و اولویتبندی دقیقی از آنها به دست آورند.
- احتمال وقوع و شدت پیامدها را محاسبه کنند.
- اقدامات پیشگیرانه مؤثر را طراحی و اجرا نمایند.
- برنامههای واکنش اضطراری را تدوین و به روز نگه دارند.
- از سرمایههای انسانی و مالی خود در برابر خسارات جبرانناپذیر محافظت کنند.
انواع روشهای ارزیابی ریسک حریق بر اساس NFPA
استاندارد NFPA ، به عنوان راهنمایی جامع برای انجام ارزیابی ریسک حریق، پنج دسته کلی از روشها را معرفی میکند که به ترتیب افزایش پیچیدگی عبارتند از :
۱. روش کیفی (Qualitative Method)
این روش، هم احتمال و هم پیامد را به صورت کیفی بررسی میکند. خروجی این روش شامل جدولبندی نتایج و احتمال نسبی سناریوهای مختلف آتشسوزی و نحوه تأثیرپذیری آنها از گزینههای حفاظتی است. ابزارهای رایج در این روش عبارتند از:
- تحلیل چه-اگر (What-If Analysis): یک رویکرد طوفان فکری برای شناسایی رویدادهایی که میتوانند پیامدهای منفی ایجاد کنند .
- ماتریس ریسک (Risk Matrix): از سطوح احتمال و دستهبندی شدت برای نمایش ریسک در یک ماتریس دو بعدی استفاده میکند.
- درخت مفاهیم ایمنی حریق (Fire Safety Concepts Tree): یک نمودار انشعابی است که روابط استراتژیهای پیشگیری از آتش و کنترل خسارت ناشی از آن را نشان میدهد.
۲. روش نیمهکمی مبتنی بر احتمال (Semiquantitative Likelihood Method)
در این روش، احتمال به صورت کمی و پیامد به صورت کیفی محاسبه میشود. این روش از تحلیلهای آماری تلفات و مدلهای شبکهای مانند تحلیل درخت رویداد (Event Tree Analysis) برای محاسبه فرکانس وقوع انواع مختلف آتشسوزیها استفاده میکند.
۳. روش نیمهکمی مبتنی بر پیامد (Semiquantitative Consequence Method)
این روش، احتمال را به صورت کیفی و پیامد را به صورت کمی بررسی میکند. کاربرد اصلی این روش، استفاده از مدلهای قطعی حریق محصور (مانند مدلهای ناحیهای یا میدانی) برای پیشبینی پیامدهای یک سناریوی چالشبرانگیز آتش است. خروجی این مدلها شامل پروفایل دما، غلظت گونهها و چگالی دود است.
۴. روش کمی (Quantitative Method)
این روش، ترکیبی از تخمینهای کمی برای احتمال و پیامد است. ریسک کل به عنوان مجموع ریسک توالی سناریوهای آتشسوزی محاسبه میشود. این روش برای ارزیابیهای دقیق و پیچیده مانند نیروگاههای هستهای به کار میرود.
۵. روش تحلیل هزینه-فایده ریسک (Cost-Benefit Risk Method)
این روش فراتر از ارزیابی ریسک، هزینههای سرمایهای و نگهداری سیستمهای حفاظتی و همچنین خسارات مورد انتظار آتش را نیز محاسبه میکند. هدف این روش، شناسایی طراحیهای ایمنی مقرونبهصرفهای است که سطح ایمنی مورد نیاز را با کمترین هزینه فراهم کنند.
نتیجهگیری و ارزشآفرینی پروژه
پروژه ارزیابی ریسک حریق در شرکت توربینهای گازی صنعتی خاورمیانه، گامی مؤثر در جهت ارتقاء سطح ایمنی و حفاظت از سرمایههای انسانی و مادی این مجموعه عظیم صنعتی بود. با بهرهگیری از متدولوژی استاندارد NFPA و طراحی درخت مفهوم ایمنی حریق ، شرکت مهندسی پایش سیستم مهر توانست ضمن شناسایی دقیق آسیبپذیریهای حیاتی، یک نقشه راه عملیاتی و اولویتبندی شده برای کاهش ریسک حریق ارائه دهد.
اجرای توصیههای این پروژه، به ویژه در زمینه نصب سیستمهای اعلام و اطفاء خودکار، بهبود مدیریت مواد قابل اشتعال و ارتقاء فرهنگ ایمنی از طریق آموزش و مانور، تأثیر چشمگیری در کاهش احتمال وقوع و شدت پیامدهای آتشسوزی خواهد داشت. این دستاوردها نهتنها ایمنی پرسنل و تداوم عملیات را تضمین میکند، بلکه از نظر اقتصادی نیز با کاهش خسارات مالی و حق بیمه، برای سازمان ارزشآفرین است.
شرکت مهندسی پایش سیستم مهر با تکیه بر تجربه ارزشمند خود در این پروژه و بهرهمندی از دانش فنی و استانداردهای روز دنیا، آماده ارائه خدمات مشاوره و اجرایی در حوزه طراحی سیستم اعلاو اطفا حریق، ارزیابی ریسک حریق و مدیریت ایمنی فرایند به سایر صنایع کشور میباشد. برای مشاهده سایر پروژههای شرکت، میتوانید به صفحه پروژههای شرکت پایش سیستم مهر مراجعه فرمایید.
